Khi phụ nữ Việt Nam bước vào “trung tâm quyền lực” của AI và bán dẫn

Nhân ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, Tạp chí Kinh tế Việt Nam / VnEconomy đã có cuộc trò chuyện với 3 nữ doanh nhân, những người đã và đang không chỉ tham gia, phát triển sự nghiệp mà còn đóng vai trò lãnh đạo, dẫn dắt, là nhà sáng lập trong các ngành công nghệ mới nổi, từ Fintech đến AI và bán dẫn.

PHỤ NỮ TRONG KỶ NGUYÊN AI – KHI QUYỀN LỰC MỀM TRỞ THÀNH LỢI THẾ CHIẾN LƯỢC

Ngành công nghệ trong nhiều thập kỷ qua đã đóng góp những giá trị to lớn trong các mô hình phát triển theo cấp số nhân. Để phục vụ cho hơn 8 tỷ người, công nghệ phải liên tục được cải tiến về thuật toán về khả năng mở rộng. Dễ hiểu rằng, những người chủ hệ thống và những chuyên gia kỹ thuật từ lâu đã có tiếng nói quan trọng trong ngành.

Thành tựu công nghệ mới nhất của chúng ta chính là Trí tuệ nhân tạo (AI), nơi lưu trữ toàn bộ tri thức loài người, đáp ứng hàng triệu nhu cầu từ cá nhân đến tổ chức. Khi chúng ta còn chưa hiểu hết về AI và tốc độ phát triển của AI là không ngờ tới, nhiều sự xáo trộn trong xã hội hình thành và vai trò của phụ nữ trong kết nối và tạo sự đồng thuận trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

Là Giám đốc Dữ liệu của FPT Digital, Tập đoàn FPT, tôi nhận thấy rõ ràng AI có thể tự động hóa phân tích, đề xuất chiến lược, thậm chí giúp chúng ta tạo ảnh hưởng ở quy mô lớn. Tuy nhiên, kì vọng không tưởng về AI và sự thiếu kiểm soát cũng đã tạo tiền để cho hiện trạng thất nghiệp hàng loạt gia tăng, áp lực nghề nghiệp, kể cả những cuộc gian lận, tấn công an ninh mạng trong nhiều năm vừa qua.

Vấn đề đã vượt ra ngoài tầm khả năng xử lý kỹ thuật và xoay quanh về khả năng điều hướng hệ quả của nó. Tôi nhận thấy “năng lực mềm” của phụ nữ trở thành một năng lực chiến lược có thể điều hướng sự phức tạp này, nhất là trong việc thấu hiểu nỗi sợ, động cơ và cả chính những giới hạn của công nghệ mình đang sử dụng.

Nhiều minh chứng khoa học cho thấy phụ nữ có lợi thế tự nhiên trong việc lắng nghe, thấu hiểu và kết nối. Phụ nữ thường rất nhạy với cảm xúc và tín hiệu phi ngôn ngữ. Năng lực được trui rèn và tiếp nối qua nhiều thế hệ: từ trải nghiệm sống, nuôi con, đến cách phụ nữ thường được kỳ vọng phải tinh ý và chăm sóc mối quan hệ. Trong môi trường công nghệ khi văn hóa tranh luận trực diện là điều không thể tránh khỏi, năng lực đó trở thành một “radar tinh tế”.

Tôi nghĩ điều này rất có ý nghĩa trong thời đại AI. Phụ nữ được rèn luyện sớm hơn về lắng nghe, điều tiết cảm xúc và xây dựng quan hệ, và khi AI ngày càng đảm nhận phần logic, những năng lực này trở thành tài sản cạnh tranh thực sự. Nhưng lợi thế chỉ thực sự tồn tại nếu được sử dụng một cách chủ động. Nếu phụ nữ không dám bước vào trung tâm của quá trình chuyển đổi công nghệ, không tham gia định hình cách AI được ứng dụng, thì họ hoàn toàn có thể trở thành nạn nhân của làn sóng thay đổi thêm một lần nữa.

Ở góc độ đàm phán, nghiên cứu của Hannah Riley Bowles (Harvard) chứng minh rằng phụ nữ hiệu quả hơn khi đàm phán cho người khác, họ quyết đoán hơn, ít bị phản ứng tiêu cực hơn, đạt kết quả tương đương hoặc tốt hơn nam giới. Khi được trang bị thêm tư duy dữ liệu và lập luận, phụ nữ hoàn toàn có thể dẫn dắt những cuộc thương lượng phức tạp trên “bàn tròn công nghệ”. Xã hội đang và sẽ bị tác động mạnh bởi AI và vì thế, rất cần những vị lãnh đạo với trí tuệ cảm xúc và bản lĩnh đạo đức mới quyết định hướng đi đúng đắn.

Đây không phải là cuộc đổi vai quyền lực giữa hai giới, mà là sự tái cấu trúc tiêu chuẩn lãnh đạo: từ đặc quyền thông tin và chuyên môn kỹ thuật sang sự đồng thuận và ảnh hưởng, và phụ nữ cần bước vào trung tâm của làn sóng này.

CÔNG NGHỆ CÓ THỂ ĐÓNG VAI TRÒ XÚC TÁC QUAN TRỌNG CHO NỮ DOANH NHÂN

Hơn 25 năm làm việc trong lĩnh vực tài chính – kế toán và làm việc tại Tập đoàn MISA với 32 năm tiên phong trong chuyển đổi số cho doanh nghiệp, tôi có cơ hội quan sát rất rõ một thực tế: Phụ nữ đang bước vào kinh doanh với tinh thần rất chủ động, đặc biệt trong các mô hình dịch vụ, thương mại điện tử và kinh doanh dựa trên nền tảng số. Tuy nhiên, khi tiếp cận vốn, họ vẫn đối diện với những rào cản mang tính cấu trúc như tài sản bảo đảm, lịch sử tín dụng và những định kiến vô hình trong hệ thống tài chính.

Trong kỷ nguyên số, thách thức của nữ doanh nhân không nằm ở năng lực kinh doanh, mà ở việc hệ thống tài chính có theo kịp sự chuyển dịch sang mô hình kinh doanh dựa trên công nghệ và dữ liệu hay không. MISA cho rằng khi dữ liệu được chuẩn hóa và minh bạch, năng lực thực chất của doanh nghiệp sẽ được phản ánh khách quan hơn. Và đây chính là điểm mà fintech có thể tạo ra sự thay đổi mang tính cấu trúc.

Thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp hay lịch sử vay vốn truyền thống, công nghệ tài chính cho phép mở rộng nguồn dữ liệu chấm điểm tín dụng. Khi thuật toán xử lý dữ liệu thay cho cảm tính, yếu tố chủ quan và thiên lệch sẽ được giảm thiểu đáng kể. Tôi vẫn thường chia sẻ tại các Hội thảo, diễn đàn: “Khi dữ liệu lên tiếng, định kiến sẽ dần im lặng”. Quy trình số hóa, phụ nữ sẽ không còn phải đánh đổi quá nhiều thời gian chỉ để tiếp cận một cơ hội.

Một hướng đi quan trọng khác là thiết kế sản phẩm tín dụng linh hoạt theo vòng quay dòng tiền. Thay vì các khoản vay lớn với cấu trúc cứng nhắc, fintech có thể xây dựng hạn mức quay vòng, giải ngân từng phần theo nhu cầu thực tế. Tại MISA, chúng tôi phát triển nền tảng kết nối vay vốn MISA Lending theo định hướng kết nối dữ liệu kế toán – thuế – hóa đơn – thanh toán để hình thành hồ sơ tín dụng số tự động. Sau 3 năm triển khai, nền tảng đã hỗ trợ giải ngân 32.000 tỷ đồng cho doanh nghiệp, riêng năm 2025 đạt mức 18.000 tỷ, góp phần khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp, trong đó có nhiều doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ.

Tuy vậy, MISA nhận thấy khoảng cách giới trong tiếp cận tài chính không chỉ là vấn đề của thị trường. Đó là kết quả của sự tương tác giữa thị trường, chính sách và thiết kế sản phẩm. Thị trường quen với mô hình cho vay dựa trên tài sản; chính sách cần thời gian để thích ứng với kinh tế số; còn sản phẩm tài chính đôi khi chưa thực sự xuất phát từ thực tiễn của một nữ doanh nhân – người đồng thời điều hành doanh nghiệp và chăm lo gia đình.

Fintech không phải “chiếc đũa thần” có thể xóa bỏ mọi bất bình đẳng trong một sớm một chiều. Nhưng công nghệ có thể đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng. Bằng việc minh bạch hóa dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và cá nhân hóa sản phẩm, fintech góp phần giảm chi phí thẩm định, rút ngắn thời gian phê duyệt và tạo ra các giải pháp phù hợp hơn với từng nhóm khách hàng cụ thể.

MISA tin rằng trong kỷ nguyên số, dữ liệu chính là tài sản mới. Khi phụ nữ được hỗ trợ số hóa hoạt động kinh doanh, họ không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị mà còn tự xây dựng “tài sản tín dụng” của riêng mình. Mỗi hóa đơn điện tử, mỗi giao dịch được ghi nhận minh bạch, mỗi báo cáo tài chính được chuẩn hóa đều là một bước tiến trong hành trình tiếp cận nguồn lực công bằng hơn. Nếu fintech được phát triển với tư duy công bằng ngay từ đầu – từ dữ liệu đầu vào, thuật toán chấm điểm đến cấu trúc sản phẩm – thì nó có thể trở thành đòn bẩy quan trọng để thu hẹp khoảng cách giới trong tài chính.

Và khi một nữ doanh nhân có thể tiếp cận vốn nhanh chóng, minh bạch, dựa trên chính năng lực vận hành thực tế của mình, đó không chỉ là một khoản tín dụng được giải ngân. Đó là sự ghi nhận về giá trị, là sự củng cố niềm tin và là bước tiến vững chắc của phụ nữ trong hệ sinh thái tài chính của nền kinh tế số.

“DEEP-TECH KHÔNG ƯU TIÊN GIỚI TÍNH. NÓ ƯU TIÊN NGƯỜI LÀM ĐƯỢC VIỆC VÀ ĐI ĐƯỢC ĐƯỜNG DÀI”

Trong ngành bán dẫn, tôi thường nói với đội ngũ kỹ sư của mình rằng: đây không phải cuộc đua 100 mét, mà là một marathon đường dài đầy chông gai. Một con chip có thể mất vài năm để đi từ ý tưởng đến sản phẩm thương mại. Có những thời điểm chúng tôi tưởng như đã chạm đích, rồi chỉ một “bug” nhỏ cũng đủ khiến cả đội phải quay lại từ đầu. Deep-tech không hào nhoáng như nhiều người nghĩ; nó đòi hỏi sự kiên nhẫn, kỷ luật và khả năng đi đường dài.

Theo tôi, phụ nữ không chỉ “trụ” được trong ngành bán dẫn, mà còn có thể “khiêu vũ giữa giông bão”. Lợi thế lớn nhất của phụ nữ trong deep-tech chính là sự bền bỉ. Bản thân tôi thích chạy marathon, và tôi nhận ra phẩm chất đó rất giống hành trình làm chip: từng bước một, bền bỉ, không bỏ cuộc. Trong môi trường vốn được xem là “man’s world”, phụ nữ lãnh đạo có những thế mạnh riêng – sự linh hoạt trong xử lý tình huống, khả năng thực thi chi tiết và quyết liệt, đồng thời dẫn dắt đội ngũ bằng sự nhạy cảm và đồng cảm sâu sắc. Deep-tech không ưu tiên giới tính. Nó ưu tiên người làm được việc và đi được đường dài.

Việt Nam đang ở thời điểm đặc biệt: chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu tái cấu trúc, Việt Nam trở thành “ngôi nhà mới” cho các hoạt động giá trị cao. Nhưng cơ hội chỉ thực sự trở thành lợi thế khi chúng ta giải được bài toán nhân lực – đặc biệt là nhân lực nữ trong kỹ thuật.

Connexus là một công ty khởi nghiệp tiên phong trong thiết kế chip bán dẫn và AI, đội ngũ sáng lập là người Việt từng làm việc tại các tập đoàn bán dẫn hàng đầu Silicon Valley, đặt mục tiêu xây dựng IP bán dẫn và chip AI “Made in Vietnam”. Chúng tôi là doanh nghiệp thứ hai tại Việt Nam tham gia hệ sinh thái NVIDIA Inception.

Tại Connexus, chúng tôi triển khai sáng kiến “Tech Needs More Women” với ba trụ cột: Thu hút – Trao quyền – Phát triển thế hệ nữ lãnh đạo deep-tech. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng chúng tôi không xây dựng một môi trường “đặc quyền cho phụ nữ”. Văn hóa doanh nghiệp phải tôn vinh kết quả, sự sáng tạo và thực thi – chứ không phải người “nói to nhất” trong phòng họp.

Tôi tự hào khi 50% ban điều hành của chúng tôi là nữ. Nhiều đối tác quốc tế tỏ ra khá bất ngờ khi làm việc với một đội ngũ lãnh đạo có tỷ lệ nữ cao trong lĩnh vực bán dẫn. Nhưng điều khiến tôi vui hơn cả là việc các kỹ sư nữ của chúng tôi tự tin dẫn dắt dự án, bảo vệ quan điểm kỹ thuật của mình và khẳng định vị thế bằng năng lực thực. Khi một kỹ sư nữ cảm thấy “Mình thuộc về nơi này, mình có thể trở thành lãnh đạo”, đó là lúc văn hóa doanh nghiệp đã thực sự phát huy tác dụng.

Trong bối cảnh AI đang tái cấu trúc mọi ngành nghề, tôi cho rằng công nghệ chỉ là công cụ. Điều không thuật toán nào thay thế được là giá trị thực mà bạn tạo ra. Chúng ta đang sống trong thời điểm mà mỗi tháng lại có một mô hình AI mới ra đời, mỗi năm lại có một đột phá công nghệ. Sẽ không bao giờ có khoảnh khắc “đủ giỏi” hay “đủ sẵn sàng” một cách hoàn hảo. Ngay cả tôi cũng vẫn đang học mỗi ngày, vẫn tập viết prompt tốt hơn, vẫn có lúc cảm thấy mình chưa theo kịp.